تمثيل " فيه توضيح " [ اشاره باينكه تقدم و تأخر در ميانهء اجزاى زمان و در زمانيات بالعرض است ] از جمله نظاير و شواهد اين مدعى زمان و زمانياتست ، زيرا كه تقدم و تأخر از براى اجزاى زمان ثابتست در حد انفس خود ، به اين معنى كه ديروز مقدم است بر امروز ، و امروز مؤخر است از ديروز بنفس خود بحيثيتى كه تقدم ديروز بر امروز در مرتبهء ذاتش معتبر ، و تأخر امروز از ديروز در حد نفسش مأخوذ است ؛ نه به زمان ديگر ، و الا لازم مىآيد كه از براى زمان ، زمانى باشد ، و مستلزم دور يا تسلسل است ، و بطلان هردو بتفصيل تمام ذكر يافت ، و تقدم و تأخر ثابتست از براى زمانيات يعنى امورى كه واقعند در زمان باعتبار زمان نه در حد انفس خود ، از اين جهت است كه با قطع نظر از زمان و با فرض عدم آن جميع حوادث معيّت و اجتماع بهمرسانند و همه دفعى الوجود مىشوند ، و عالم ، عالم دهر و ثبات مىباشد ريشه تغيّرات و تجددات از عالم آبا و امهات كنده مىشود ، طوفان نوحى با ثعبان موسى و آتش نمرودى با معجز عيسوى جمع آيند . تكميل " فيه تنقيح " و از جمله شواهد و نظاير اين دعوى انوار عرضيه و اضواء كوكبيه است زيرا كه نور بنفس خود ظاهر است و ساير اشياء به نور ظاهرند وضوء بنفس خود روشن است و ساير اشياء به آن روشنند . تنبيه " اشراقى " [ وجود اشياء نور و وجودات انوار حقيقيه‌اند ] از اينجا ظاهر مىشود كه حقايق وجوديه انوار محضه و اضواء حقيقيه‌اند . زيرا كه وجودات حقيقيه با نفس خود ظاهرند و ماهيات اشياء به آنها ظاهر و آشكارند ، و به اين معنى بر واجب الوجود جل اسمه در زمان شريعت غرا « على صادعها آلاف التحية و الثناء » نور اطلاق نموده‌اند ، چنان كه در صحيفهء الهيه وارد است « اللّه نور السموات و الارض »